The Gate - Nisan 2001

Perge'nin Kadin Kahramani

Caglar boyu Anadolu kadini tanrica, yargic, savasci gibi degisik rollerde gorulur. Ana tanricalar, Asur Ticaret Kolonilerinden Kultepe'deki (I.Ö. 2000) ticaret yargiclari, Priene yargiclari, Amazonlar, Buyuk Iskender'in emriyle Miletos'un fethinden sonra savascilarin evlendigi egitimli askerler... Hepsi kadindir. Lydiali kadinlar kocalarini kendileri secerdi. Miletos'un efsanevi kurucusu Neleus, sehrin kadinlarini yeni gelenlerle evlenmeye zorladiginda kadinlar, kocalariyla ayni masaya oturmama ve onlara adlariyla hitap etmeme karari aldi. Ya da Xsanthoslu kadinlar Perslere teslim olmamak icin (I.Ö. 545) kendilerini oldurdu. Anadolu kadininin rolleri boyle uzar gider. Bunlardan biri de Plancia Magna. Perge'de gucunun' doruguna ulasip, hem kendi adini hem de be-lirledigi isimleri Perge adiyla birlikte olumsuz kilmis. Perge sehrinin kurucu ve daha sonra da senatorlerinden birinin kizi olan Plancia Magna IS. 2.yy'da yasamis ve yuksek mevkilerde gorev yapmis zengin bir kadin. Sehrin en onemli tanricasi Artemis'in rahibelerinden olan annesi ise ona dini acidan guc veriyor. Gorev ve sifatlari arasinda sulh hakimligi, okul mudurlugu, Ana Tanrica Kybele, Artemis ve Imparatorluk Kultu Rahibelikleri ve sehrin hamiligini saymak mumkun.

Anitsal Kapi

En onemli ve kalici yapiti ise sehrin girisindeki iki kulenin hemen arkasinda, kendi adina yaptirdigi ve hem tanri hem de sehrin kurucularinin heykellerinin yer aldigi at nali bicimindeki Avlu ile Anitsal Kapi. Plancia Magna'nin, I.S. 120'li yillarda boylesine gorkemli bir yapiya zaman ve para harcamasinin nedeni ne olabilirdi diye arastirdigimizda tamamiyla gonullu olarak olsa da toplum adina yararli isler yapma gelenegi, zenginlik, gosteris ve ihtisam meraki ve komsu sehirlerle girisilen rekabet gibi nedenler buluyoruz. Yunan kulturune hayranligiyla taninan Roma Imparatoru Hadrianus, Atina'da 'Panhelleneia senliklerini bu yillarda baslatir. Senliklere katilma ayricaligi ise yalnizca Yunan soyundan geldigini kamtlayabilen kentlere voriliyordu. Bu yuzden bircok Anadolu kenti uydurma mitolojik oykulerle Yunan kokeninden geldiklerini kanitlama yarisi icine girmis. Bu cabalar Plancia Magna'nin bulun bunlari neden yaptigini da acikliyor.

Plancia Magna'nin tanrilar ve kahramanlar salonu niteligindeki oval avlusunun iki tarafindaki duvarlarda, tanri ve kurucularin heykelleri icin ayri ayii 14'er tane nis var. Kurucularda kendi iclerinde 7 mitolojik, 7 de cagdas olmak uzere ikiye ayriliyor. Yedi cagdas kurucunun hepsinin Plancia Magna'nin kendi ailesine ait oldugu dusunuluyor. Ancak en onemli nokta, heykellerdeki kadin sayisinin erkeklerden fazla olusu. Doneme bakildiginda Plancia Magna gibi daha bircok kadinin hem ust duzey yonetimlerde yer aldigi hem de velinimet gorevleri ustlendigi goruluyor. Kral soyundan gelen kadinlarin yerel kadinlar tarafindan ornek alindigi da ayri bir gercek. Boylece Plancia Magna, Perge'nin bir sehir olarak adini, kulturunu, saygin kimligini yerlestiren ve pekistiren onemli kisiliklerden biri olarak cikiyor karsimiza. Sehrin diger onemli ismi de buyuk Geometri ustadi Apollonius (I.Ö. 3.yy-2.yy). Özellikle 'Konikler' adli kitabi matematigin gelisimi uzerinde cok etkili olmus. Elips, hiperbol ve parabol terimlerini ilk kez kullanan Apollonios ayrica, geometrik modelleri gezegen sistemine uyarlayan eskicag matematik astronomisinin kurucularindan.

Perge Ören Yeri

Perge oren yerinde ziyaretcileri tiyatro ile stadion karsilar. Perge Tiyatrosu Anadolu'nun en suslu tiyatrolarindan biri. Tiyatronun sahne binasinin dis yuzunde 12 m yuksekliginde, bes nisli bir anitsal cesme yer alir. 12 bin izleyici kapasitesiyle Anadolu'nun en iyi korunmus stadionlardan biri yine Peige'de. Digerleri Aphrodisias ve Laodikeia'dadir. Kentin asil girisi tiyatro ve stadiondan sonra geliyor. Önce IS 4.yy'da insa edilmis Roma Kapisi, ardindan IÖ 3. yy'dan kalma iki yuvarlak kuleden olusan Helenistik Kent Kapisi var. Bunlarin arasindaki genis alanda Roma donemi hamamlari ile anitsal cesmeler bulunuyor. 20 metre genisligindeki Sutunlu Cadde, iki yaninda uzeri kapali bir revak ve gerisindeki dukkânlardan olusuyor. Perge'de sira disi olan sey, caddenin ortasinda uzanan su kanali. Kanal ne icme suyu tasimayi ne de su bosaltmayi amaclamis; sicak yaz gunlerinde insanlari serinletmek, rahatlatrci sesiyle dinlendirmek ve suyun ustunde gunes isigini yansitmak icin yapilmis. Sutuniii Cadde Helenistik Kapidan Anitsal Cesme'ye dek uzaniyor ve diger ana caddelerle kesisiyor. Perge'nin Agora'si sirali sutun ve dukkanlarla cevrili kucuk, kare bir alan. Agoranin ortasinda tuccarlarin tanrisi Hermes'e ya da sans tanricasi Tyche'ye adanmis yuvarlak bir yapi var. Burada hala dukkanlara ait izler bulunur. Agoranin kuzeydogu ucundaki gengel ve bigakli kasap levhasi buna ornektir.

Nasil gidilir?

THY'nin Antalya'ya Istanbul'dan her gun 5, Ankara'dan da 3 seferi var. Perge'ye ulasmak icin Meydan Postahanesi'nin karsisindan Aksu minibuslerine binmeniz gerekli. Aksu'da inip taksi tutarak ya da bu kisa mesafeyi (1.5 km) yuruyerek Peige'ye ulasabilirsiniz. Antalya'daki pek cok araba kiralama sirketinden araba da kiralayabilirsiniz.

Nerede kalinir?