|
The Gate - Ocak 2001Mermerin askla ve sonsuzlukla bulustugu yer : AphrodisiasÖyle bir antik kent dusunun ki, kazi alanindan, duvarlardan ve sutunlu kalintilarin arasindan balik istifi gibi heykeller yuvarlansin, sarksin ya da fiskirsin." New York Üniversitesi'nin katkilariyla Aphrodisias'taki kazilari yoneten Turk arkeologu Profesor Kenan Erim yillar once boyle soylemis. Zaten Aphrodisias'a girerken, cevrede gordugunuz heykel ve suslemeli mermerlerden, buranin heykelcilikte ileri gitmis bir kent oldugunu hemen anlarsiniz. 'Afrodizyak' ile ayni kokene sahip olan Aphrodisias adi, Ask Tanricasi Aphrodite'in Yunanca adindan turemis. Anadolu'da Hiristiyan donemin baslamasindan uzun bir sure sonra, halkin zihninden pagan ask tanricasini silmek icin Aphrodisias'in adi, Hac Kenti anlamina gelen Stravropolis olarak degistirilmis. Daha sonra da bir donem Karia'nin baskenti olusu nedeniyle kente Karia adi verilmis; bu da Turkce'de zamanla Geyre olmus. Heykeller, cogunlukla yakindaki Babadag'dan (Salbakos) getirilen beyaz, gri-mavi Karia mermerinden oyulmus. Heykeltraslar yaraticiliklarini ve ustaliklarini demir ve mermer uzerine islemis. Demir alet ve araclar sadece savas alaninda degil ayni zamanda heykel sanatinda da zafer ve ihtisam elde etme amaciyla kullanilmis. Bu donemde Anadolu, essiz sanat eserlerinin yaratildigi bir donemi yasamis. Anadolu'nun eski heykel gelenegi canli bir zarafet asamasi ve guzellik ifadesine ulasmis. Guzellik esinleri ve ask, ebedi gucler tasiyan mermere donusmus. Aphrodisias, mermer ocaklarina yalnizca birkac kilometre uzakligi ve uygarlik acisindan gelismisligiyle, felsefede oldugu kadar heykelcilikte de unlenmis. Roma doneminde sanat merkezi haline gelmis. Aphrodisias kazilarinda bulunan heykel ve mermer oymaciligina iliskin inanilmaz sayidaki eser, Aphrodisias'in arkeolojik calismalarinin en gorkemli ve aydinlatici yani olmus. Bulunan eserlerin cogunun tamamlanmamis olusu ise heykelcilik okulunun kanitini olusturuyor. Buradaki heykelcilik okulunun arkaik caglarda Aphrodite'e adanmis unlu bir okul oldugu kabul edilir. Anadolu'daki diger okullarin aksine, Aphrodisias'ta heykel yapimi gec arkaik donemlere kadar devam etmis. Bergamali heykeltiraslarin Bergama heykelcilik merkezinin dagilmasindan sonra Aphrodisias'a geldigi soylenir. Heykeltirasin imzasini tasiyan heykellerAphrodias'm heykel sanatindaki en belirleyici ozelliklerinden biri heykeltiraslarin eserlerine imzalarim atmis olmalari. Özellikle kabartma ve lahitlerde adlarini da olumsuz kilmayi unutmamislar. Gec Helenistik donemden sonraki kusaklarda yani Roma Imparatorlugu doneminde, Aphrodisias heykeltiraslarinin yurtdisinda prestijli komisyonlarda calistiklari bilinir. Aphrodisias'li heykelcilerin adina Italya, Yunanistan ve Roma Imparatorlugu sinirlarinda bir cok yerde bulunan eserlerde rastlanmis. Tivoli'deki Hadrian Villasi'nda bulunan iki at adam ile Kuzey Afrika'da Roma Imparatoru Septimus Severus adina dikilmis zafer taki ve bazilikada bulunan heykeller buna iyi bir ornek. Heykeltiraslar diger ulkelerde edindikleri un ve itibara ek olarak, aslinda kendi ulkelerinde de buyuk saygi gormusler. Iste bu yuzden olsa gerek, heykelciligi onemseyen Aphrodisias'lilar, her yil yarismalar duzenlemis ve baska bolgelerden heykelciler bunlara katilmak icin Aphrodisias'a akin etmis. Sehir merkezinde Konsul binasi ile Aphrodite Tapinagi arasinda bulunan buyuk heykel atolyesi ise heykele verilen onemin bir baska gostergesi. Bu yore heykellerinin belirgin ozelligi yapimlarindaki ustalik ve cesitlilik. Burada bulunan heykellerin gozleri ifade ve canlilik dolu ayrica govdeleri de sanki hareket ediyor izlenimi veriyor. Aphrodisias'in anitsal yapilarindaki insanli suslemeler ise, heykelcilik okulunun urettigi tas oymaciliginin tipik ozelliklerinden biri. Ayrica lahit mimarisi de oldukca ilginc; cunku lahitlerin cogu olumun hicligine ve ebedi karanligina karsi cikma istegini simgelestiren canli ve abartili kabartmalarla suslenmis. Tum bu ozelliklerle, yore heykeltiraslarinin cogu sanat tarihi acisindan kayda deger bir onem tasimakta. Aphrodisias kazilari sirasinda bulunan eserlerin pek cogunu tanri, kahraman, imparator, hatip, filozof ve boksor heykelleri ile cok cesitli susler ve figurlu kabartmalar olusturuyor. Aphrodisias heykel sanatina iliskin eserler gunumuzde Aphrodisias Muzesi ile Istanbul Arkeoloji Muzesi'nde. Aphrodisias Ören YeriMuze ve avludaki heykellere ek olarak mutlaka gorulmesi gereken binalar sunlar. Tetrapylon: Aphrodite Tapinagi'na giden kutsal yolun kesistigi noktada yapilmis anitsal giris. Muhtesem bir restorasyon ornegi. Stadion: Anadolu'nun en iyi korunmus, en guzel stadionlardan biri olan 30.000 kisilik yapi. Spor, muzik ve dramatik olaylar ve gladyator savaslari icin kullanilmis. Aphrodite Tapinagi: Bizans doneminde kilise olarak kullanilan, aslinda Helenistik donem yapisi olan Tapinak. Antik donemde kent yasami Aphrodite Tapinagi etrafinda yogunlasmis. Aphrodite kultu oylesine yayginlasmis ki Aphrodisiaslilann Hiristiyanligi kabul etmesi diger yerlere oranla cok daha uzun surmus. Odeion: Yarim daire biciminde bir bina olan bu yapi bir tur tiyatro olarak kullanilmis. Hadrianus Hamamlari: IS 2.yuzyilda Hadrianus doneminde insa edilmis. Her iki yaninda iki cift buyuk oda ile birlikte Caldarium ortada yer almis. Tiyatro: Hayvan ya da gladyator dovuslerine daha uygun hale getirmek amaciyla orkestra ile sahne binasi IS 2.yy'da restore edilmis olan ve aslinda Helenistik doneme ait bir yapi; 8.000 kisilik bir kapasiteye sahip. Aklinizda bulunsun...
|
